کرج – عصر شفافیت – جنگ فقط امنیت و معیشت خانواده‌ها را تحت تأثیر قرار نمی‌دهد؛ سلامت مادران باردار نیز ممکن است در شرایط بحرانی با مخاطراتی روبه‌رو شود که بررسی دقیق آن‌ها به داده‌های معتبر و برنامه‌ریزی نظام سلامت نیاز دارد. جنگ ۱۲روزه ایران و اسرائیل در خرداد و تیر ۱۴۰۴، بار دیگر ضرورت توجه به وضعیت مادران باردار و استمرار خدمات درمانی در شرایط اضطراری را مطرح کرد؛ موضوعی که با سلامت خانواده و آینده جمعیت نیز ارتباط دارد.
به گزارش پایگاه خبری عصر شفافیت از البرز، اضطراب ناشی از حملات، نگرانی درباره امنیت اعضای خانواده، اختلال در زندگی روزمره و دشواری احتمالی دسترسی به خدمات پزشکی، از جمله مسائلی هستند که می‌توانند شرایط زنان باردار را در دوران بحران پیچیده‌تر کنند. در چنین وضعیتی، دسترسی به مراقبت‌های دوران بارداری و خدمات درمانی ضروری اهمیت ویژه‌ای دارد.
جنگ و پیامدهای احتمالی آن برای بارداری
پژوهش‌های علمی نشان می‌دهند که مواجهه با درگیری‌های مسلحانه در دوران بارداری ممکن است با افزایش خطر برخی پیامدهای نامطلوب همراه باشد.
در یک مرور نظام‌مند منتشرشده در سال ۲۰۲۵ در مجله علمی IUBMB Life، نتایج ۲۸ مطالعه با اطلاعات مربوط به ۶۶۴ هزار و ۹۸۰ مادر و نوزاد بررسی شده است. یافته‌های این پژوهش، ارتباط مواجهه با جنگ در دوران بارداری را با برخی پیامدها، از جمله تولد زودرس، وزن کم هنگام تولد و افزایش احتمال سقط خودبه‌خودی، گزارش می‌کند.
این یافته‌ها اهمیت مراقبت از مادران باردار در شرایط جنگی را نشان می‌دهند؛ بااین‌حال، نمی‌توان نتایج مطالعات مربوط به سایر درگیری‌های نظامی را بدون بررسی‌های اختصاصی به جنگ ۱۲روزه ایران و اسرائیل تعمیم داد.
آیا جنگ ۱۲روزه بر میزان سقط جنین تأثیر گذاشت؟
یکی از پرسش‌های مهم درباره پیامدهای جنگ بر سلامت زنان، احتمال تغییر میزان سقط خودبه‌خودی در شرایط بحرانی است. آیا مواجهه با شرایط جنگی بر روند بارداری زنان ایرانی تأثیر گذاشته است؟ آیا میزان سقط یا سایر عوارض بارداری در این دوره تغییر کرده است؟
پاسخ به این پرسش‌ها به داده‌های معتبر و قابل‌مقایسه پیش از جنگ و پس از آن نیاز دارد. در نبود آمار اختصاصی و قابل اتکا، نمی‌توان از افزایش سقط جنین در کشور یا استان البرز به‌عنوان یک واقعیت اثبات‌شده سخن گفت.
همچنین باید میان سقط خودبه‌خودی و خاتمه عمدی بارداری تفاوت قائل شد؛ زیرا این دو از نظر علل، شرایط پزشکی و شیوه بررسی آماری یکسان نیستند.
بنابراین، بررسی این موضوع به همکاری نهادهای مسئول سلامت، استفاده از اطلاعات مراکز درمانی و انجام مطالعات تخصصی نیاز دارد؛ مطالعاتی که بتوانند میان فرضیه‌های علمی و نتایج اثبات‌شده تمایز قائل شوند.
مراقبت از مادران نباید در بحران متوقف شود
در شرایط اضطراری، زنان باردار همچنان به معاینات دوره‌ای، پیگیری بارداری‌های پرخطر و دسترسی به خدمات اورژانسی نیاز دارند. اختلال در این خدمات می‌تواند شناسایی به‌موقع برخی مشکلات پزشکی را دشوار کند.
ازاین‌رو، پیش‌بینی سازوکارهای لازم برای استمرار خدمات مادر و کودک، اطلاع‌رسانی درباره مراکز درمانی فعال و تسهیل دسترسی زنان باردار به خدمات ضروری باید در برنامه‌های مدیریت بحران مورد توجه قرار گیرد.
در استان البرز نیز بررسی آمادگی مراکز بهداشتی و درمانی برای تداوم خدمات مرتبط با مادران باردار در شرایط اضطراری، می‌تواند یکی از محورهای برنامه‌ریزی آینده باشد. البته ارزیابی عملکرد مراکز درمانی استان در جریان جنگ ۱۲روزه، مستلزم دسترسی به اطلاعات و مستندات اختصاصی است.
ضرورت ثبت و پایش پیامدهای بحران
یکی از پیشنهادهای قابل طرح پس از تجربه جنگ ۱۲روزه، ایجاد سازوکاری منظم برای ثبت و بررسی پیامدهای بحران بر سلامت مادران باردار است.
در چنین سازوکاری می‌توان تغییرات احتمالی در مراجعات درمانی، عوارض بارداری و نیازهای حمایتی مادران را با رعایت محرمانگی اطلاعات بیماران بررسی کرد. مقایسه داده‌های پیش از بحران و پس از آن نیز به مسئولان کمک می‌کند تا ارزیابی دقیق‌تری از وضعیت سلامت مادران داشته باشند.
این رویکرد می‌تواند زمینه شناسایی نیازهای درمانی، تقویت حمایت‌های روانی و اجتماعی و بهبود آمادگی نظام سلامت برای مواجهه با بحران‌های آینده را فراهم کند.
حمایت از مادران باردار در شرایط جنگی، علاوه بر اهمیت پزشکی و اجتماعی، با سیاست‌های حمایت از خانواده و جوانی جمعیت نیز ارتباط دارد. حفظ سلامت مادر و جنین و فراهم کردن دسترسی به مراقبت‌های ضروری، بخشی از توجه به سلامت نسل آینده است.
جنگ ۱۲روزه ضرورت یک پرسش جدی را پیش روی نظام سلامت قرار می‌دهد: برای شناخت و کاهش پیامدهای بحران بر سلامت مادران باردار، چه داده‌هایی در اختیار داریم و چه سازوکاری برای پایش این پیامدها نیاز است؟ پاسخ مستند به این پرسش می‌تواند زمینه تصمیم‌گیری بهتر و حمایت مؤثرتر از مادران و خانواده‌ها را فراهم کند.
منبع علمی:
Riquelme-Gallego و همکاران، ۲۰۲۵، Adverse fetal and neonatal impact of war conflicts during pregnancy: A systematic review، مجله IUBMB Life.
